Biciklom na jazz festival

Jazz fest u Skadru

V Kasapolli - Jazz i biciklo. Možda djeluje kao neobična kombinacija, ali zahvaljujući jednom uspješnom festivalu zadnjih se godina vožnja na dva točka i muzika sasvim dobro kombiniraju u Skadru. To je ujedno i jedinstvena prilika za promociju turizma u ovom gradu dubokih istorijskih i kulturnih korijena.

Biciklo i jazz muzika imaju nešto zajedničko... to je Skadar, najveći grad u sjevernoj Albaniji. Vožnja bicikla u Skadru predstavlja dugu tradiciju a prisustvo jazz-a ovdje s vremenom sve više jača, zahvaljujući između ostalog i pomenutom festivalu.

Bicikla na svakom uglu predstavljaju pravo iznenađenje za nekoga ko Skadar posjećuje prvi put. Procjenjuje se da ih ima oko 30 000 u gradu. Prvu “stvar na dva točka”, kako su bicikl nazivali tadašnji stanovnici, doveo je sa sobom švedski konzul.

Za vožnju na dva točka, u današnjoj Albanija, se može reći da više nije toliko u modi. Od 1991. godine Albanci su zamijenili svoja bicikla za motorna vozila koja su najvećim dijelom bila nepoznata tokom vladavine komunističkog režima.

Prema mišljenju lokalnih biciklista u Skadru se održala ova tradicija, i to iz tri valjana razloga: grad je smješten u ravnici, voziti biciklom je jeftinije i pomaže u održavanju kondicije.

Za razliku od bicikla koje je već oko stotinu godina prisutno u Skadru te predstavlja nezaobilazan element uličnog života, jazz tek nekoliko zadnjih godina pušta korijenje, prilično duboko kako se čini.

Posljednje, peto, izdanje Scutari Jazz festivala održano krajem maja, toplo je dočekano od strane brojnih zaljubljenika žanra, naročito studenata muzike. Festival se odvijao u modernim kafićima, gradskom teatru i u jednoj staroj kući prilagođenoj u te svrhe, te na obnovljenom gradskom trgu.

Najfascinantniji su bili koncerti održani u starom dijelu grada gdje stare konstrukcije u venecijanskom stilu okružuju glavnu džamiju i franjevačku crkvu (simbole dvije glavnih prisutnih vjerskih zajednica, muslimanske i katoličke).

Glatki zvuk jazz dueta koji čine Nico Batisca sa električnom gitarom i Sokol Prekalori, violinista is Skadra, privukao je, osim poznavatelja, i slučajne prolaznike. Ovaj duet je, u potpunosti improvizirajući, poklonio centru grada neponovljivu atmosferu.

Vrhunac večeri je bio kada su Batisca i Prekalori svirali po notama kompozitora Rroka Jakaj, tragično preminulog u saobračajnoj nesreći prije nekoliko godina, inače osnivača ovog festivala. Njegov brat Florijan je nastavio tu tradiciju.

“Rrok bi htio da neko nastavi s ovim što je on stvorio i mi se trudimo onoliko koliko možemo da održavamo u životu neke kulturne i muzičke događaje značajne za ovaj grad, hrabreći na taj način i povratak muzičara rođenih ovdje”, priča Florian koji je poboljšao svoje menadzersko znanje i iskustvo radeći zajedno sa bratom po brojnim zemljama.

Skadar je u Albaniji poznat kao grad sa jakom kulturnom tradicijom koji je zemlji dao neke od najpoznatijih kompozitora, muzičara, pjesnika i brojne heroje i patriote.

Među njima je možda najpoznatiji otac Gjergj Fishta, franjevac koji je predstavljalo Albaniju na međunarodnoj sceni tokom prvih decenija dvadesetog vijeka, osim što je bio i parlamentarac.

Njegovo ime je u vezi sa najznačajnijim albanskim književnim djelom “Planinska tambura” i druga djela napisana na dijalektu Gheg.
Njjegov prazan grob danas se može vidjeti u franjevačkoj crkvi. Ovdje fratri neprekidno brinu o biblioteci u kojoj je Fishta stvarao svoja djela.

“Nažalost sada je nemoguće ponovo pronaći izgubljena orginalna djela iz biblioteke koju su komunisti ispraznili prodajući knjige u Jugoslaviji, i to radi same vrijednosti papira na kojima su štampane.” – priznaju franjevci prisjećajući se velikog intelektualnog gubitka vezanog uz ova dešavanja.

“Pokrenuti bolesnom ideologijom oni su iskopali posmrtne ostatke oca Fishte i bacilli ih u rijeku Drim” – dodaju franjevci.

Komunistički režim je 1967. godine započeo veliku kampanju protiv religije. Građanima je zabranjivano vjerovati u “beskorisne stvari”, poput krsta, ili posjećivati “sumnjive objekte”, termin koji se odnosi na vjerske objekte. Albanija je tako postal prva komunistička zemlja u kojoj su nametnute zabrane ove prirode.

Komunistički režim je promijenio i demografsku strukturu stanovništva, odvodeći intelektualce u radne logore a dovodeći na njihovo mjesto, često i nepismene, članove radničke klase.
Moglo bi se reći da je Skadar grad koji je najviše propatio pod vladavinom brutalnog režima Envera Hodje u periodu od 1945. do 1991. godine

Iz Umbrie s ljubavlju

Iako manji u odnosu na druge regionalne jazz festival Skadarski Jazz Festival je od strane poznavaoca priznat kao trenutak velike muzičke inspiracije.

Kombinirajući najbolja iskustva koja je stekao na svojim putovanjima Florian Jakaj je uspio privući umjetnike priznate na međunarodnoj sceni, poput saksofoniste Diega Borottija, trubača Alberta Mandarina, kontrabasiste Riccarda Barbera, pinaiste Daniela Tionea i perkusioniste Gigia Biolcatia, veterana ovog festivala. Svi ovi umjetnici su uglavnom oni koji su često nastupali i na sceni Jazz Festivala u Umbriji (Italija).

“Došli smo odati počast djelu koje je ostavio Rrok Jakaj i nastupiti ispred zahvalne skadarske publike” – rekao je Borotti tokom jedne od šest predstava održanih na ovogodišnjem festivalu.

Ove godine su tu bili i umjetnici iz Španije, među kojima: Javier Galiana & Spice Berberechos, koji su među prvima eksperimentisali spoj jazza i flamenca. Koncert koji su održali u jednom zdanju starom preko 500 godina, a sada pretvorenom u muzej sa restoranom, vidjela je i grupa od oko tridesetak izraelskih turista, neka vrsta “prethodnice” grupi od 600 turista koja bi trebala posjetiti Skadar tokom ljeta.

Brdoviti krajolik ovoga kraja elegantno spaja elemente bogate prošlosti sa tradicionalnim običajima Albanaca. Unatoč činjenici da turizam ovdje još uvijek predstavlja ograničen fenomen, statistike ipak govore da su posjete u stalnom porastu.

Nakon što je svoje goste odveo u posjetu muzeju, direktor Zavičajnog muzeja, Zamir Tafil, kaže da turisti dolaze uglavnom iz susjedne Crne Gore. Skadar je nekoliko kilometara od granice, a sa Crnom Gorom dijeli i istoimeno jezero (Skadarsko jezero), najveće na Balkanskom poluostrvu.

U blizini grada, nekih dvadesetak kilometara od jadranske obale, protiču tri prelijepe rijeke. Direktor muzeja, Zamir Tafil, upoznaje nas sa činjenicom da je tokom prošle godine Skadar dnevno posjetilo barem 500 stranih turista.

Od mjesta koja svakako vrijedi posjetiti osim muzeja tu je i stari dvorac Rozafa koji je možda i najbolje očuvani albanski dvorac. Imate zatim bogat fotografski arhiv porodice Maruba sa hiljadama fotografija napravljenih u Skadru u razdoblju između 1860. i 1950.
godine. Možete posjetiti i kuću u kojoj je Majka Tereza živjela godinu dana u mladosti, a tu su i starinske trgovine koje su preživjele ekonomsku modernizaciju grada.

Narod Skadra je jako otvoren i komunikativan, čak i u pogledu tradicionalnog načina trgovanja. Odnosi sa Kosovom su ponovo sve jači, ali grad se sve više otvara i ka novim relacijama evropskog karaktera.

A što se tiče jazza, velika je mogućnost da bi mogao postati ozbiljnim suparnikom biciklu u borbi za titulu simbola Skadra.

(osservatoriobalcani.org)